ชีวิตหลังผ่ากระเพาะ: สร้างสุขภาพดีระยะยาว

การผ่าตัดกระเพาะเพื่อลดน้ำหนักไม่ได้จบลงในวันที่ออกจากโรงพยาบาล แต่เป็นจุดเริ่มต้นของการดูแลสุขภาพในรูปแบบใหม่ เพราะหลังการผ่าตัด ทั้งปริมาณอาหารที่รับประทานได้ ความหิว ความอิ่ม การย่อยและการดูดซึมสารอาหาร ตลอดจนองค์ประกอบของร่างกายอาจเปลี่ยนแปลงไป

แนวทางของ American Society for Metabolic and Bariatric Surgery (ASMBS) และ International Federation for the Surgery of Obesity and Metabolic Disorders (IFSO) มองโรคอ้วนเป็นโรคเรื้อรัง และการผ่าตัดเป็นส่วนหนึ่งของการรักษาที่ต้องมีการติดตามดูแลในระยะยาว ไม่ใช่การรักษาเพียงครั้งเดียวแล้วสิ้นสุด (ASMBS)

เป้าหมายหลังผ่าตัดจึงไม่ควรมีเพียงคำว่า “น้ำหนักลดลงเท่าไร” แต่ควรรวมถึงการได้รับสารอาหารเพียงพอ การรักษามวลกล้ามเนื้อ การออกกำลังกายอย่างเหมาะสม การตรวจติดตามสุขภาพ และการสร้างพฤติกรรมที่สามารถทำต่อเนื่องได้จริงในชีวิตประจำวัน

1. มองการผ่ากระเพาะเป็นจุดเริ่มต้น ไม่ใช่จุดสิ้นสุด

ในช่วงแรกหลังผ่าตัด น้ำหนักมักลดลงค่อนข้างรวดเร็วจากหลายปัจจัย ทั้งปริมาณอาหารที่ลดลง การเปลี่ยนแปลงของระบบทางเดินอาหารและฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับความหิวและความอิ่ม

แต่เมื่อเวลาผ่านไป อัตราการลดน้ำหนักจะค่อย ๆ ช้าลง และร่างกายเข้าสู่ช่วงที่ต้องรักษาผลลัพธ์ในระยะยาว

การศึกษาระยะยาวพบว่าการผ่าตัดลดน้ำหนักสามารถให้ผลด้านการลดน้ำหนักและสุขภาพที่คงอยู่ได้นานหลายปี แม้ผลลัพธ์จะแตกต่างกันตามชนิดการผ่าตัดและแต่ละบุคคลก็ตาม (PubMed)

ดังนั้นหลังน้ำหนักเริ่มคงที่ สิ่งสำคัญคือการเปลี่ยนจากแนวคิดว่า

“ทำอย่างไรให้น้ำหนักลงเร็วที่สุด”

มาเป็น

“ทำอย่างไรให้ร่างกายแข็งแรง และรักษาพฤติกรรมนี้ได้ในระยะยาว”

2. สร้างรูปแบบการกินที่อยู่กับเราได้ตลอดชีวิต

หลังผ่านช่วงอาหารเหลว อาหารบด และอาหารอ่อนตามคำแนะนำของทีมรักษาแล้ว ผู้ป่วยจะค่อย ๆ กลับมารับประทานอาหารทั่วไปมากขึ้น

แต่ “อาหารทั่วไป” หลังผ่ากระเพาะ ไม่ได้หมายถึงการกลับไปกินแบบเดิมก่อนผ่าตัด

กระเพาะที่มีขนาดเล็กลงทำให้พื้นที่สำหรับอาหารแต่ละมื้อมีจำกัด ทุกคำที่รับประทานจึงควรมีคุณค่าทางโภชนาการมากขึ้น

ให้โปรตีนเป็นหนึ่งในสิ่งสำคัญของมื้ออาหาร

โปรตีนมีบทบาทต่อการรักษามวลกล้ามเนื้อ การซ่อมแซมเนื้อเยื่อ และการทำงานของร่างกายหลายระบบ

ASMBS ให้ข้อมูลสำหรับผู้ป่วยหลังผ่าตัดว่าโดยทั่วไปอาจต้องได้รับโปรตีนประมาณ 60–100 กรัมต่อวัน อย่างไรก็ตาม ปริมาณที่เหมาะสมควรปรับตามน้ำหนักตัว ชนิดการผ่าตัด ภาวะสุขภาพ และคำแนะนำจากแพทย์หรือนักกำหนดอาหาร (ASMBS)

แหล่งโปรตีนที่สามารถเลือกได้ เช่น ปลา ไข่ เนื้อสัตว์ไม่ติดมัน นมและผลิตภัณฑ์นม เต้าหู้ ถั่ว หรือแหล่งโปรตีนอื่นที่รับประทานแล้วไม่เกิดอาการผิดปกติ

ในแต่ละมื้ออาจใช้หลักง่าย ๆ ว่า เริ่มจากอาหารที่มีโปรตีนก่อน แล้วจึงรับประทานผักและอาหารกลุ่มอื่นตามความเหมาะสม

กินช้า เคี้ยวละเอียด และเรียนรู้สัญญาณอิ่มใหม่

หลังผ่าตัด ความสามารถในการรองรับอาหารลดลงอย่างมาก การรับประทานเร็วเกินไปหรือคำใหญ่เกินไปอาจทำให้รู้สึกแน่น คลื่นไส้ อาเจียน หรือไม่สบายท้องได้

ลองสร้างนิสัยใหม่ เช่น ตักอาหารคำเล็กลง เคี้ยวให้ละเอียด วางช้อนระหว่างคำ และหยุดเมื่อเริ่มรู้สึกอิ่ม

เป้าหมายไม่ใช่การพยายามกินให้หมดจาน แต่คือการเรียนรู้ว่า “อิ่มแค่ไหนจึงพอดีกับร่างกายของเรา”

3. อย่าลืมเรื่องน้ำ

เมื่อกระเพาะมีขนาดเล็กลง การดื่มน้ำปริมาณมากในครั้งเดียวอาจทำได้ยากกว่าเดิม จึงควรแบ่งดื่มเป็นระยะตลอดวัน

ASMBS แนะนำผู้ป่วยหลังผ่าตัดให้รักษาภาวะน้ำในร่างกาย โดยข้อมูลสำหรับผู้ป่วยระบุเป้าหมายทั่วไปประมาณ 64 ออนซ์ หรือประมาณ 1.9 ลิตรต่อวัน แต่ความต้องการจริงอาจแตกต่างกันในแต่ละคน (ASMBS)

ควรสังเกตสัญญาณที่อาจสัมพันธ์กับการได้รับน้ำไม่เพียงพอ เช่น ปัสสาวะสีเข้ม ปัสสาวะน้อย ปากแห้ง อ่อนเพลีย หรือเวียนศีรษะ

หากมีอาเจียนหรือท้องเสียต่อเนื่องจนไม่สามารถดื่มน้ำได้เพียงพอ ควรติดต่อทีมรักษา

4. วิตามินและแร่ธาตุยังสำคัญ แม้เราจะรู้สึกแข็งแรงดี

หนึ่งในเรื่องที่ผู้ผ่าตัดกระเพาะไม่ควรมองข้ามคือ ภาวะขาดวิตามินและแร่ธาตุ

การผ่าตัดแต่ละประเภทส่งผลต่อโภชนาการไม่เท่ากัน โดยเฉพาะการผ่าตัดที่มีการเปลี่ยนเส้นทางของลำไส้ เช่น Roux-en-Y Gastric Bypass ซึ่งอาจกระทบการดูดซึมสารอาหารมากกว่าการลดขนาดกระเพาะเพียงอย่างเดียว

สารอาหารที่มักได้รับการติดตามหลังผ่าตัด ได้แก่

• ธาตุเหล็กและ ferritin
• วิตามิน B12
• โฟเลต
• วิตามิน B1
• วิตามิน D
• แคลเซียมและฮอร์โมนพาราไทรอยด์
• รวมถึงสารอาหารอื่นตามชนิดการผ่าตัดและความเสี่ยงของแต่ละบุคคล

แนวทาง ASMBS จึงให้ความสำคัญกับการเสริมวิตามินและแร่ธาตุ รวมถึงการตรวจติดตามภาวะโภชนาการหลังผ่าตัดอย่างต่อเนื่อง (ASMBS)

ที่สำคัญคือ ภาวะขาดสารอาหารบางชนิดอาจเกิดขึ้นโดยยังไม่มีอาการชัดเจนในระยะแรก

การรู้สึกว่า “ตอนนี้สบายดี” จึงไม่สามารถใช้แทนการตรวจเลือดได้

5. ตรวจสุขภาพระยะยาว อย่าหายไปเมื่อผอมแล้ว

ช่วงที่น้ำหนักลดดีและรู้สึกแข็งแรง เป็นช่วงที่หลายคนอาจเริ่มห่างจากการติดตามกับทีมรักษา

แต่การติดตามหลังผ่าตัดไม่ได้มีไว้เพื่อตรวจน้ำหนักเพียงอย่างเดียว

British Obesity and Metabolic Surgery Society (BOMSS) แนะนำให้ผู้ป่วยได้รับการติดตามภายในบริการด้าน bariatric อย่างน้อยในช่วง 2 ปีแรก และหลังจากนั้นควรได้รับการติดตามภาวะโภชนาการอย่างน้อยปีละครั้งในระยะยาว (PubMed Central (PMC))

การตรวจอาจครอบคลุมตั้งแต่ความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด ธาตุเหล็ก วิตามิน B12 โฟเลต วิตามิน D แคลเซียม การทำงานของตับและไต ไปจนถึงสารอาหารอื่นตามชนิดการผ่าตัดและประวัติของแต่ละคน

ดังนั้น ต่อให้น้ำหนักคงที่แล้ว การตรวจสุขภาพประจำปีก็ยังเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตหลังผ่าตัด

6. ออกกำลังกายเพื่อรักษากล้ามเนื้อ ไม่ใช่แค่เผาผลาญแคลอรี

เมื่อน้ำหนักลดหลังผ่าตัด ร่างกายไม่ได้สูญเสียเฉพาะไขมัน แต่สามารถสูญเสียมวลไร้ไขมันและกล้ามเนื้อได้ด้วย

การออกกำลังกายจึงมีเป้าหมายมากกว่าการทำให้น้ำหนักบนตาชั่งลดลง

หลักฐานและคำแนะนำล่าสุดสำหรับผู้เข้ารับการผ่าตัด metabolic and bariatric surgery เสนอให้ค่อย ๆ เพิ่มกิจกรรมทางกายจนสามารถทำกิจกรรมแอโรบิกระดับปานกลางสะสมประมาณ 150–300 นาทีต่อสัปดาห์ และเพิ่มการฝึกกล้ามเนื้ออย่างเหมาะสมเมื่อร่างกายฟื้นตัวและทีมรักษาอนุญาต (PubMed)

Cardio และ Strength Training ควรทำงานร่วมกัน

Cardio เช่น เดินเร็ว ปั่นจักรยาน ว่ายน้ำ หรือกิจกรรมแอโรบิก ช่วยพัฒนาความแข็งแรงของระบบหัวใจและหลอดเลือด

ส่วน Strength Training หรือการฝึกแรงต้าน ช่วยกระตุ้นและรักษาความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ

ไม่จำเป็นต้องเริ่มด้วยการออกกำลังกายหนัก เป้าหมายสำคัญคือการสร้างกิจกรรมที่สามารถทำต่อเนื่องได้หลายปี

สำหรับผู้ที่เพิ่งผ่าตัด ระยะเวลาเริ่มออกกำลังกายแต่ละประเภทควรเป็นไปตามคำแนะนำของศัลยแพทย์ เพราะการฟื้นตัวของแผลและข้อจำกัดของแต่ละคนแตกต่างกัน

7. น้ำหนักขึ้นเล็กน้อย ไม่ได้แปลว่าการผ่าตัดล้มเหลว

หลังจากน้ำหนักลดลงถึงจุดต่ำสุด บางคนอาจพบว่าน้ำหนักเพิ่มขึ้นอีกในช่วงหลายปีต่อมา

สิ่งสำคัญคือไม่ควรมองตัวเลขบนตาชั่งเพียงครั้งเดียวแล้วสรุปว่า “การผ่าตัดไม่ได้ผล”

งาน systematic review พบว่าคำจำกัดความของ weight regain ในงานวิจัยยังแตกต่างกันมาก และปัจจัยที่เกี่ยวข้องมีหลายด้าน ทั้งรูปแบบการกิน พฤติกรรมการกิน ภาวะทางจิตใจ การเคลื่อนไหวร่างกาย รวมถึงปัจจัยทางกายวิภาคและชีววิทยา (PubMed)

สิ่งที่ควรทำมากกว่าการโทษตัวเอง คือกลับมาประเมินว่า

• ช่วงนี้รับประทานอาหารแบบไหน
• โปรตีนเพียงพอหรือไม่
• มีเครื่องดื่มหรืออาหารพลังงานสูงเพิ่มขึ้นหรือไม่
• เริ่มกินจุบจิบหรือไม่
• การออกกำลังกายลดลงหรือไม่
• การนอนหลับและความเครียดเป็นอย่างไร
• มีปัจจัยทางการแพทย์หรือทางกายวิภาคที่ควรตรวจเพิ่มเติมหรือไม่

หากน้ำหนักเพิ่มขึ้นต่อเนื่องหรือมากกว่าที่คาด ควรกลับไปพบทีม bariatric เพื่อประเมินอย่างเป็นระบบ แทนการใช้วิธีอดอาหารอย่างรุนแรงด้วยตัวเอง

8. สุขภาพใจเป็นส่วนหนึ่งของสุขภาพหลังผ่าตัด

การเปลี่ยนแปลงหลังผ่าตัดไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะกับร่างกาย

ความสัมพันธ์กับอาหาร ภาพลักษณ์ของตัวเอง เสื้อผ้า ความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง และความคาดหวังต่อน้ำหนักอาจเปลี่ยนแปลงพร้อมกัน

งาน systematic review ที่ศึกษาประสบการณ์ของผู้ป่วยในระยะยาวพบว่า การสร้างความสัมพันธ์รูปแบบใหม่กับอาหาร การสร้างนิสัยที่ดี การสนับสนุนจากคนรอบตัว และการได้รับการดูแลต่อเนื่องจากบุคลากรสุขภาพ ล้วนมีบทบาทต่อการรักษาผลลัพธ์ในระยะยาว (PubMed)

หากเริ่มมี emotional eating, binge eating, ความวิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า หรือความรู้สึกที่รบกวนการใช้ชีวิต ควรพูดคุยกับบุคลากรทางการแพทย์หรือนักจิตวิทยาที่มีประสบการณ์ด้าน bariatric care

การดูแลสุขภาพใจไม่ใช่เรื่องแยกจากการควบคุมน้ำหนัก แต่เป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพโดยรวม

9. อย่าวัดความสำเร็จด้วยน้ำหนักเพียงตัวเลขเดียว

หลังผ่าตัด เรามักสนใจตัวเลขบนตาชั่งมากที่สุด แต่สุขภาพที่ดีขึ้นสามารถเกิดขึ้นได้ในหลายรูปแบบ

ลองสังเกตตัวชี้วัดอื่นร่วมด้วย เช่น

เดินได้นานขึ้นโดยไม่เหนื่อยง่าย
ขึ้นบันไดได้ดีขึ้น
ออกกำลังกายได้มากขึ้น
แข็งแรงขึ้น
นอนหลับดีขึ้น
เคลื่อนไหวในชีวิตประจำวันคล่องตัวขึ้น
ผลตรวจสุขภาพบางอย่างดีขึ้น
หรือสามารถทำกิจกรรมที่เมื่อก่อนน้ำหนักตัวเป็นอุปสรรค

ตัวเลขน้ำหนักเป็นข้อมูลหนึ่ง แต่ไม่ควรเป็นข้อมูลเพียงอย่างเดียวที่ใช้ตัดสินสุขภาพของเรา

10. เปลี่ยนจาก “ลดน้ำหนัก” เป็น “ดูแลสุขภาพ”

เมื่อผ่านช่วงแรกของการผ่าตัดไปแล้ว เป้าหมายในระยะยาวควรเปลี่ยนจากการพยายามทำให้น้ำหนักลดเร็วที่สุด มาเป็นการสร้างระบบชีวิตที่สามารถทำซ้ำได้ทุกวัน

แนวคิดง่าย ๆ คือ

กินให้มีคุณภาพ → โปรตีนเพียงพอ → ดื่มน้ำ → รับวิตามินและแร่ธาตุตามคำแนะนำ → เคลื่อนไหวร่างกาย → ฝึกกล้ามเนื้อ → นอนให้เพียงพอ → ตรวจสุขภาพ → ติดตามกับทีมรักษา

เราไม่จำเป็นต้องทำทุกอย่างสมบูรณ์แบบทุกวัน

สิ่งที่สำคัญกว่าคือ ความสม่ำเสมอในระยะยาว

เพราะผลลัพธ์ของการผ่าตัดไม่ได้ถูกสร้างขึ้นจากพฤติกรรมเพียงหนึ่งสัปดาห์หรือหนึ่งเดือน แต่เกิดจากสิ่งที่เราทำซ้ำ ๆ ตลอดหลายปีหลังจากนั้น

วิตามินหลังผ่ากระเพาะ

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่สามารถใช้ทดแทนอาหารที่หลากหลายหรือการตรวจติดตามกับแพทย์ได้ แต่หลังการผ่าตัดกระเพาะ ผู้ป่วยอาจมีความต้องการวิตามินและแร่ธาตุแตกต่างจากบุคคลทั่วไปตามชนิดการผ่าตัด อาหารที่รับประทานได้ และผลตรวจทางห้องปฏิบัติการ

BARIAVIT™ เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่พัฒนาขึ้นโดยคำนึงถึงผู้ที่มีข้อจำกัดด้านปริมาณอาหาร เช่น ผู้ที่ผ่านการผ่าตัดกระเพาะ อย่างไรก็ตาม การเลือกรับประทานวิตามินและแร่ธาตุหลังผ่าตัดควรพิจารณาร่วมกับคำแนะนำของแพทย์ เภสัชกร หรือนักกำหนดอาหาร และผลตรวจเลือดของแต่ละบุคคล

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค และไม่มีผลในการลดน้ำหนักโดยตรง

FAQ: คำถามที่พบบ่อย

ผ่ากระเพาะแล้วต้องกินวิตามินตลอดชีวิตไหม?

ระยะเวลาและชนิดของวิตามินขึ้นอยู่กับวิธีผ่าตัด ภาวะโภชนาการ อาหารที่รับประทาน และผลตรวจเลือด โดยเฉพาะการผ่าตัดที่มีผลต่อการดูดซึมสารอาหาร เช่น Gastric Bypass จำเป็นต้องให้ความสำคัญกับการเสริมสารอาหารและการตรวจติดตามระยะยาว ส่วนผู้ที่ทำ Sleeve Gastrectomy ก็ยังมีความเสี่ยงต่อการขาดสารอาหารบางชนิด จึงไม่ควรหยุดผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเองโดยไม่ได้ประเมินร่วมกับทีมรักษา (ASMBS)

หลังผ่ากระเพาะควรตรวจเลือดบ่อยแค่ไหน?

ความถี่ขึ้นอยู่กับระยะหลังผ่าตัด ชนิดการผ่าตัด และภาวะสุขภาพ BOMSS แนะนำการตรวจหลายช่วงในปีแรก และหลังจากเข้าสู่ระยะยาวควรได้รับการประเมินภาวะโภชนาการอย่างน้อยปีละครั้ง โดยอาจต้องตรวจถี่ขึ้นหากพบความผิดปกติ (PubMed Central (PMC))

หลังผ่ากระเพาะน้ำหนักขึ้นได้ไหม?

ได้ น้ำหนักสามารถเพิ่มขึ้นบางส่วนหลังจากผ่านช่วงน้ำหนักต่ำสุดไปแล้ว และไม่ได้หมายความว่าการผ่าตัดล้มเหลวทันที หากน้ำหนักเพิ่มขึ้นต่อเนื่องควรประเมินทั้งอาหาร พฤติกรรม การออกกำลังกาย สุขภาพใจ ยา และปัจจัยทางกายวิภาคร่วมกับทีมรักษา (PubMed)

ต้องออกกำลังกายตลอดชีวิตหรือไม่?

การมีกิจกรรมทางกายอย่างสม่ำเสมอเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพระยะยาวหลังผ่าตัด โดยควรมีทั้งกิจกรรมแบบแอโรบิกและการฝึกแรงต้านตามความเหมาะสมของแต่ละคน ไม่จำเป็นต้องออกกำลังกายหนัก แต่ควรเลือกรูปแบบที่สามารถทำต่อเนื่องได้ (PubMed)

ทำอย่างไรให้รักษาน้ำหนักหลังผ่ากระเพาะได้ในระยะยาว?

ไม่มีพฤติกรรมเพียงอย่างเดียวที่รับประกันผลลัพธ์ได้ แต่การรับประทานอาหารที่มีคุณภาพ ให้ความสำคัญกับโปรตีน มีกิจกรรมทางกายสม่ำเสมอ ดูแลสุขภาพใจ รับวิตามินและแร่ธาตุตามคำแนะนำ และติดตามสุขภาพอย่างต่อเนื่อง เป็นองค์ประกอบสำคัญของการดูแลหลังผ่าตัดในระยะยาว (PubMed)

สรุป

ชีวิตหลังผ่ากระเพาะไม่ใช่ชีวิตที่ต้องคอย “ไดเอต” ตลอดเวลา แต่คือการเรียนรู้วิธีดูแลร่างกายในรูปแบบใหม่

การผ่าตัดช่วยสร้างโอกาสสำคัญในการจัดการโรคอ้วน แต่ผลลัพธ์ระยะยาวยังต้องอาศัยหลายองค์ประกอบร่วมกัน ตั้งแต่โภชนาการ โปรตีน วิตามินและแร่ธาตุ การออกกำลังกาย การรักษามวลกล้ามเนื้อ สุขภาพใจ ไปจนถึงการตรวจติดตามกับบุคลากรทางการแพทย์

สุดท้ายแล้ว เป้าหมายที่สำคัญอาจไม่ใช่การมี “น้ำหนักต่ำที่สุด”

แต่คือการมี น้ำหนักและสุขภาพที่เราสามารถดูแลต่อไปได้อย่างยั่งยืนในชีวิตจริง

References

1. Eisenberg D, Shikora SA, Aarts E, et al. 2022 American Society for Metabolic and Bariatric Surgery (ASMBS) and International Federation for the Surgery of Obesity and Metabolic Disorders (IFSO): Indications for Metabolic and Bariatric Surgery. Surg Obes Relat Dis. 2022. (ASMBS)
2. Mechanick JI, Apovian C, Brethauer S, et al. Clinical Practice Guidelines for the Perioperative Nutrition, Metabolic, and Nonsurgical Support of Patients Undergoing Bariatric Procedures—2019 Update. Surg Obes Relat Dis. 2020;16(2):175–247. (PubMed)
3. Parrott J, Frank L, Rabena R, et al. American Society for Metabolic and Bariatric Surgery Integrated Health Nutritional Guidelines for the Surgical Weight Loss Patient 2016 Update: Micronutrients. Surg Obes Relat Dis. 2017. (ASMBS)
4. O’Kane M, Parretti HM, Hughes CA, et al. British Obesity and Metabolic Surgery Society Guidelines on perioperative and postoperative biochemical monitoring and micronutrient replacement—2020 update. Obes Rev. 2020;21:e13087. (PubMed Central (PMC))
5. Fernández-Alonso M, Bejarano G, Creel DB, et al. Expert-based physical activity guidelines for metabolic and bariatric surgery patients: a systematic review of randomized controlled trials. Surg Obes Relat Dis. 2025. (PubMed)
6. Althumiri NA, Bindhim NF, Al-Rayes SA, Alumran A. A Systematic Review Exploring Dietary Behaviors, Psychological Determinants and Lifestyle Factors Associated with Weight Regain After Bariatric Surgery. Healthcare. 2024;12:2243. (PubMed)
7. Athanasiadis DI, Martin A, Kapsampelis P, Monfared S, Stefanidis D. Factors associated with weight regain post-bariatric surgery: a systematic review. Surg Endosc. 2021. (PubMed)
8. Tolvanen L, et al. Finding what works—Patients’ long-term experiences of weight maintenance post bariatric surgery: A systematic review and thematic synthesis of qualitative studies. 2023. (PubMed)